ଭାରତୀୟ ଆଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ବଡ଼ ଐତିହାସିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି। ବ୍ରିଟିଶ ଅମଳରୁ ଚାଲିଆସୁଥିବା ଭାରତୀୟ ଦଣ୍ଡବିଧି ସଂହିତା (IPC, 1860) ବଦଳରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ସଂହିତା (BNS) କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଛି। ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଦେଶର ଅପରାଧିକ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧିକ ଆଧୁନିକ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ହେବ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି।
ଆଜିର ଏହି ଆର୍ଟିକିଲ୍ରେ ଆମେ ଜାଣିବା BNS କ’ଣ ଏବଂ IPC ଠାରୁ ଏହା କିପରି ଅଲଗା।
ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ସଂହିତା (BNS) କ’ଣ?
ଭାରତୀୟ ନ୍ୟାୟ ସଂହିତା (BNS) ହେଉଛି ଭାରତର ନୂତନ ଅପରାଧିକ ଆଇନ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଚଳିତ ଥିବା IPC କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି। ଏଥିରେ ଅନେକ ପୁରୁଣା ଧାରାକୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ଆଜିର ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ନୂଆ ଧାରା ଯୋଡ଼ା ଯାଇଛି।
IPC ଏବଂ BNS ମଧ୍ୟରେ ୫ଟି ମୁଖ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ:
୧. ଧାରା ସଂଖ୍ୟାରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ
IPC ରେ ମୋଟ ୫୧୧ଟି ଧାରା ଥିବାବେଳେ, BNS ରେ ଏହାକୁ କମାଇ ୩୫୮ଟି କରାଯାଇଛି। ଅନେକ ଜଟିଳ ଧାରାକୁ ଏକାଠି କରି ସରଳ କରାଯାଇଛି।
୨. ରାଜଦ୍ରୋହ (Sedition) ଆଇନର ଉଚ୍ଛେଦ
IPC ର ଧାରା ୧୨୪ଏ (Section 124A) ଯାହା 'ରାଜଦ୍ରୋହ' ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିଲା, ତାହାକୁ BNS ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ଏହା ବଦଳରେ ଦେଶର ଏକତା ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡତା ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ନୂଆ ଧାରା (Section 150) ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।
୩. ଆଧୁନିକ ଅପରାଧ: ଆତଙ୍କବାଦ ଏବଂ ସଂଗଠିତ ଅପରାଧ
IPC ରେ ଆତଙ୍କବାଦ (Terrorism) ଏବଂ ସଂଗଠିତ ଅପରାଧ (Organized Crime) ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ନଥିଲା। BNS ରେ ପ୍ରଥମ କରି ଏହି ଅପରାଧଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝାଯାଇଛି ଏବଂ କଠୋର ଦଣ୍ଡର ବିଧାନ ରଖାଯାଇଛି।
୪. ମହିଳା ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ବିଶେଷ ନିୟମ
BNS ରେ ମହିଳା ଏବଂ ଶିଶୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ ହେଉଥିବା ଅପରାଧ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଛି। ଯେମିତିକି 'ଗଣଦୁଷ୍କର୍ମ' ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ନିୟମ ଏଥିରେ ରହିଛି।
୫. ଗୋଷ୍ଠୀ ସେବା (Community Service)
ଭାରତୀୟ ଆଇନ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ କରି 'ଗୋଷ୍ଠୀ ସେବା' ବା Community Service କୁ ଏକ ଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଛୋଟ ଧରଣର ଅପରାଧ ପାଇଁ ଜେଲ୍ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଜନହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇପାରିବ।
ଧାରାଗୁଡ଼ିକର ନୂଆ ପରିଚୟ (IPC vs BNS):
- ହତ୍ୟା (Murder) ୩୦୨IPC ୧୦୩BNS
- ହତ୍ୟା ଉଦ୍ୟମ (Attempt to Murder)୩୦୭ IPC ୧୦୯ BNS
- ଠକେଇ (Cheating) ୪୨୦ IPC ୩୧୮ BNS
- ମାଡ଼ପିଟ୍ (Assault) ୩୫୧ IPC ୧୩୧ BNS
- ବଳାତ୍କାର (Rape) ୩୭୬IPC ୬୪ BNC