ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ (POCSO Act) କ’ଣ? ଜାଣନ୍ତୁ ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଏହାର କଠୋର ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ | POCSO Act 2012 in Odia

 ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ (POCSO Act) କ’ଣ? ଜାଣନ୍ତୁ ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଏହାର କଠୋର ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ

ଆମ ସମାଜରେ ଶିଶୁମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅସହାୟ ଏବଂ କୋମଳମତି। ସେମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ଅଧିକାରକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକ ଓ ସରକାରଙ୍କର ପ୍ରଥମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ବିଗତ କିଛି ବର୍ଷ ହେବ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ଯୌନ ନିର୍ଯାତନା ମାମଲା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାରେ ପକାଇଛି। ଏହିଭଳି ଜଘନ୍ୟ ଅପରାଧରୁ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ଅପରାଧୀଙ୍କୁ କଠୋରରୁ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦେବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ POCSO Act ବା ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ କୁହାଯାଏ।

ଆଜିର ଏହି ଆର୍ଟିକିଲ୍‌ରେ ଆମେ ପୋକ୍ସୋ ଆଇନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ, ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଧାରା, ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ ଏବଂ ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିୟମ ବିଷୟରେ ସରଳ ଓଡ଼ିଆରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।

ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ (POCSO Act) କ’ଣ?

POCSO ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ ହେଉଛି "Protection of Children from Sexual Offences Act" (ଯୌନ ଅପରାଧରୁ ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା ଅଧିନିୟମ)। ଏହି ଆଇନଟି ୨୦୧୨ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ୧୪ ତାରିଖ (ଶିଶୁ ଦିବସ) ରୁ ସାରା ଦେଶରେ ଲାଗୁ କରାଯାଇଛି।

ପୂର୍ବରୁ ଶିଶୁ ଯୌନ ନିର୍ଯାତନା ମାମଲାଗୁଡ଼ିକର ବିଚାର ପୁରୁଣା ଆଇନ (IPC) ଅନୁସାରେ ହେଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା। ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ ଆସିବା ପରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ହେଉଥିବା ମାନସିକ ଓ ଶାରୀରିକ ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନର ବିଚାର ଅତି ଦ୍ରୁତ ଏବଂ କଠୋର ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରାଯାଉଛି।

ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ ଅନୁସାରେ 'ଶିଶୁ' କିଏ?

ଏହି ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଶିଶୁ (Child) ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ଏଥିରେ ପୁଅ ଏବଂ ଝିଅ ଉଭୟଙ୍କୁ ସମାନ ସୁରକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଛି। ଆଇନ ନଜରରେ ୧୮ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ପିଲାମାନଙ୍କର ସମ୍ମତି (Consent) ର କୌଣସି ମାନ୍ୟତା ନଥାଏ।

ପୋକ୍ସୋ ଆଇନର ମୁଖ୍ୟ ଅପରାଧ ଓ ଦଣ୍ଡ ବିଧାନ

ପୋକ୍ସୋ ଆଇନରେ ଅପରାଧର ଗୁରୁତରତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସେହି ଅନୁସାରେ କଠୋର ଦଣ୍ଡର ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଛି:

୧. ଯୌନ ଆକ୍ରମଣ (Sexual Assault)

ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଜଣେ ଶିଶୁକୁ ଖରାପ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ସ୍ପର୍ଶ କରେ କିମ୍ବା ତା’ ସହିତ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଯୌନ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ତାହା ଏହି ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ ହୁଏ।

• ଦଣ୍ଡ: ଅପରାଧର ଗୁରୁତରତାକୁ ଦେଖି ୩ ବର୍ଷରୁ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡ ଏବଂ ଜରିମାନା।

୨. ଗୁରୁତର ଯୌନ ଆକ୍ରମଣ (Aggravated Sexual Assault)

ଯଦି କୌଣସି ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ, ପୋଲିସ୍, ଡାକ୍ତର, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ପରିବାରର କୌଣସି ସଦସ୍ୟ (ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଶିଶୁର ବିଶ୍ୱାସ ଥାଏ) ସେହି ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଯୌନ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାହା ଗୁରୁତର ଅପରାଧ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

• ଦଣ୍ଡ: ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ଏହି ଆଇନରେ ଏକ ବଡ଼ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇ ଦଣ୍ଡକୁ ଆହୁରି କଡ଼ାକଡ଼ି କରାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଅପରାଧ ପାଇଁ କମ୍‌ରେ ୨୦ ବର୍ଷରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଜୀବନ କାରାଦଣ୍ଡ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ (Capital Punishment) ର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରାବଧାନ ରହିଛି।

୪. ଶିଶୁ ପର୍ଣ୍ଣୋଗ୍ରାଫି (Child Pornography)

ଶିଶୁମାନଙ୍କର କୌଣସି ପ୍ରକାରର ଅଶ୍ଳୀଳ ଫଟୋ କିମ୍ବା ଭିଡିଓ ତିଆରି କରିବା, ତାହାକୁ ମୋବାଇଲ୍‌ରେ ରଖିବା କିମ୍ବା ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ସେୟାର କରିବା ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ ଅନୁସାରେ ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଧ।

• ଦଣ୍ଡ: ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ୩ ବର୍ଷ ଜେଲ୍ ଏବଂ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ସମାନ ଅପରାଧ କଲେ ୫ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡ ସହ ବଡ଼ ଧରଣର ଜରିମାନା।

ପୋକ୍ସୋ ଆଇନର କିଛି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ

ଏହି ଆଇନକୁ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଆଇନ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରିବା ପାଇଁ ଏଥିରେ କେତେକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି:

• ଅପରାଧର ସୂଚନା ଦେବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ: ଯଦି କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି (ଯେପରିକି ପଡ଼ୋଶୀ, ଶିକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଡାକ୍ତର) ଜାଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ଯେ ଜଣେ ଶିଶୁ ପ୍ରତି ଯୌନ ନିର୍ଯାତନା ହେଉଛି, ତେବେ ପୋଲିସ୍‌କୁ ଜଣାଇବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ। ସୂଚନା ଲୁଚାଇଲେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ୬ ମାସରୁ ୧ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜେଲ୍ ହୋଇପାରେ।

• ଜାମିନ ବିହୀନ ଅପରାଧ (Non-Bailable): ପୋକ୍ସୋ ଆଇନର ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଧାରା ଜାମିନ ବିହୀନ ଅଟେ। ଅପରାଧୀକୁ ସହଜରେ ଜାମିନ ମିଳେନାହିଁ।

• ପୀଡ଼ିତାଙ୍କ ପରିଚୟ ଗୋପନ: ଆଇନ ଅନୁସାରେ ପୀଡ଼ିତ ଶିଶୁର ନାମ, ଠିକଣା, ସ୍କୁଲ୍ କିମ୍ବା ଫଟୋକୁ ଗଣମାଧ୍ୟମ (Media) ବା ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏପରି କଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡନୀୟ ଅପରାଧ।

• ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କୋର୍ଟ (Special Fast Track Court): ପୋକ୍ସୋ କେସ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ଶୀଘ୍ର ସମାଧାନ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୋକ୍ସୋ କୋର୍ଟ ରହିଛି। ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, କେସ୍ ରୁଜୁ ହେବାର ୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବିଚାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶେଷ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ।

ଥାନାରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ବୟାନ ରେକର୍ଡ କରିବାର ନିୟମ

ପୋକ୍ସୋ ଆଇନରେ ପିଲାମାନଙ୍କ ମାନସିକ ସ୍ଥିତିକୁ ବହୁତ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି, ଯଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୋଲିସ୍‌କୁ ଭୟ ନକରନ୍ତି:

୧. ପିଲାମାନଙ୍କ ବୟାନ ସେମାନଙ୍କ ଘରେ କିମ୍ବା ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିବା ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ନିଆଯିବ।

୨. ବୟାନ ନେବା ସମୟରେ ପୋଲିସ୍ କର୍ମଚାରୀ ଜଣକ ସାଧାରଣ ପୋଷାକରେ (Civil Dress) ରହିବେ, ପୋଲିସ୍ ୟୁନିଫର୍ମ ପିନ୍ଧିବେ ନାହିଁ।

୩. ମହିଳା ପୋଲିସ୍ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ହିଁ ପିଲାମାନଙ୍କ ବୟାନ ରେକର୍ଡ କରାଯିବ।

୪. କୋର୍ଟରେ ବିଚାର ସମୟରେ ପୀଡ଼ିତ ଶିଶୁ ଯେମିତି ଅପରାଧୀ ସହ ସିଧାସଳଖ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ନହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ପରଦା ବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍କ୍ରିନ୍‌ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ।

 ଉପସଂହାର:

ପୋକ୍ସୋ ଆଇନ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସଦୃଶ। କିନ୍ତୁ କେବଳ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧ ରୋକାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ, ଏଥିପାଇଁ ସମାଜରେ ସଚେତନତା ଜରୁରୀ। ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପିଲାଦିନରୁ Good Touch ଏବଂ Bad Touch ବିଷୟରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଆଖପାଖରେ କୌଣସି ପିଲା ସହ ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ ହେଉଛି, ତେବେ ଚୁପ୍ ନରହି ତୁରନ୍ତ ଚାଇଲ୍ଡ ହେଲ୍ପଲାଇନ୍ ନମ୍ବର 1098 କିମ୍ବା ପୋଲିସ୍‌କୁ ଜଣାନ୍ତୁ।

ଆଇନଗତ ସଚେତନତା ହିଁ ସୁରକ୍ଷିତ ସମାଜର ମୂଳଦୁଆ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହିଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଆଇନ ଏବଂ ନିୟମ ବିଷୟରେ ସହଜରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମ ୱେବସାଇଟ୍ OdiaLaw.in କୁ ନିୟମିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମ ଫେସବୁକ୍ ପେଜ୍ "ଆମ ଆଇନ ଆମ ଅଧିକାର" କୁ ଲାଇକ୍ ଓ ଫଲୋ କରନ୍ତୁ।