RTE Act: ମାଗଣା ଏବଂ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ କ’ଣ? ଜାଣନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ଥିବା ୫ଟି ବଡ଼ ନିୟମ
 |
| ଆମ ଆଇନ ଆମ ଅଧିକାର |
ଭାରତ ଭଳି ଏକ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ସର୍ବନିମ୍ନ ବିକାଶ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ। ଶିକ୍ଷାକୁ ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର (Fundamental Right) ର ମାନ୍ୟତା ଦେବା ପାଇଁ ଭାରତ ସରକାର "ମାଗଣା ଏବଂ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ" (Right of Children to Free and Compulsory Education Act କିମ୍ବା RTE Act) ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଆଇନ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୨୧-(କ) [Article 21(A)] ଅଧୀନରେ ଆସିଥାଏ।
ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଆଇନଗତ ସଚେତନତା ପ୍ଲାଟଫର୍ମ OdiaLaw.in ଏବଂ "ଆମ ଆଇନ ଆମ ଅଧିକାର" ପେଜ୍ର ଆଜିର ଏହି ବିଶେଷ ଆର୍ଟିକିଲ୍ରେ ଆମେ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନର ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଅଭିଭାବକମାନେ ଜାଣିବାକୁ ଥିବା ଜରୁରୀ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ସରଳ ଓଡ଼ିଆରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।
୧. RTE ଆଇନ କ’ଣ ଏବଂ ଏହା କେବେ ଲାଗୁ ହେଲା?
ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନରେ ୮୬ତମ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇ ଶିକ୍ଷାକୁ ମୌଳିକ ଅଧିକାରର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହାପରେ, ୪ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୦୯ ରେ ସଂସଦରେ RTE ଆଇନ ପାସ୍ ହେଲା ଏବଂ ୧ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୧୦ ରୁ ଏହା ସାରା ଦେଶରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲାଗୁ କରାଗଲା।
ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଦେଶର ୬ ରୁ ୧୪ ବର୍ଷ ବୟସର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁଙ୍କୁ ପ୍ରାଥମିକ ଶିକ୍ଷା (୧ମ ରୁ ୮ମ ଶ୍ରେଣୀ) ଶେଷ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାଗଣା ଏବଂ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରିବା ସରକାରଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ଅଟେ
୨. ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନର ୫ଟି ପ୍ରମୁଖ ନିୟମ (Key Features)
RTE ଆଇନ ଅଧୀନରେ ସରକାରୀ, ସରକାରୀ ଅନୁଦାନପ୍ରାପ୍ତ ଏବଂ ବେସରକାରୀ (Private) ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ କିଛି କଡ଼ା ନିୟମ କରାଯାଇଛି:
କ. ବେସରକାରୀ ସ୍କୁଲରେ ୨୫% ସୀଟ୍ ସଂରକ୍ଷଣ (25% Reservation)
ଏହି ଆଇନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ବେସରକାରୀ ଘରୋଇ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରବେଶ ଶ୍ରେଣୀ (Entry Level/Class 1) ରେ ଅତିକମରେ ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ସୀଟ୍ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ଅନଗ୍ରସର (EWS) ଏବଂ ସମାଜର ବଞ୍ଚିତ ବର୍ଗର ଗରିବ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ ରହିବ। ଏହି ପିଲାମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଗଣା ଶିକ୍ଷାର ଖର୍ଚ୍ଚ ସରକାର ବହନ କରିବେ।
ଖ. କୌଣସି ଶିଶୁଙ୍କୁ ଫେଲ୍ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ (No-Detention Policy)
RTE ଆଇନ ଅନୁସାରେ, ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ବି ଶିଶୁଙ୍କୁ ସ୍କୁଲରେ ଫେଲ୍ (Detain) କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ସ୍କୁଲରୁ ବାହାର (Expel) କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ ପରିବେଶରେ ଶିକ୍ଷା ଦେବା।
ଗ. ଶାରୀରିକ ଦଣ୍ଡ ଓ ମାନସିକ ନିର୍ଯାତନା ନିଷେଧ (No Corporal Punishment)
ସ୍କୁଲରେ କୌଣସି ପିଲାଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ପିଟିବା କିମ୍ବା ମାନସିକ ନିର୍ଯାତନା ଦେବା ଆଇନଗତ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷେଧ। ଯଦି କୌଣସି ଶିକ୍ଷକ ଏହା କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କଡ଼ା ଶୃଙ୍ଖଳାଗତ ଏବଂ ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବ।
ଘ. ସ୍କ୍ରିନିଂ ଏବଂ କ୍ୟାପିଟେସନ ଫି ଉପରେ ରୋକ୍ (No Capitation Fee)
ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ନାମଲେଖା ସମୟରେ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଡୋନେସନ୍ ବା କ୍ୟାପିଟେସନ୍ ଫି (Capitation Fee) ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହା ସହିତ ପିଲା କିମ୍ବା ପିତାମାତାଙ୍କର କୌଣସି ପ୍ରକାର ଇଣ୍ଟରଭ୍ୟୁ (Screening Procedure) ନିଆଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। ନିୟମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କଲେ ସ୍କୁଲ ଉପରେ ମୋଟା ଅଙ୍କର ଜରିମାନା ଲାଗିବ।
ଙ. ଛାତ୍ର-ଶିକ୍ଷକ ଅନୁପାତ (Pupil-Teacher Ratio)
ଶିକ୍ଷାର ମାନ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ଆଇନରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନୁପାତ ସ୍ଥିର କରାଯାଇଛି। ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ (୧ମ ରୁ ୫ମ ଶ୍ରେଣୀ) ପ୍ରତି ୩୦ ଜଣ ଛାତ୍ରରେ ୧ ଜଣ ଶିକ୍ଷକ (୩୦:୧) ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତି ୩୫ ଜଣ ଛାତ୍ରରେ ୧ ଜଣ ଶିକ୍ଷକ (୩୫:୧) ରହିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ।
୩. ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଏବଂ ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ
RTE ଆଇନ ଆସିବା ପରେ ଦେଶରେ ସ୍କୁଲ ନାମଲେଖା ହାର (Enrollment Rate) ବହୁତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ବିଶେଷ କରି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଗରିବ ଓ କନ୍ୟା ସନ୍ତାନମାନେ ଶିକ୍ଷାର ସୁଯୋଗ ପାଇପାରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅଭିଭାବକ ସଚେତନତା ଅଭାବରୁ ବେସରକାରୀ ସ୍କୁଲରେ ଥିବା ୨୫% ମାଗଣା ସୀଟ୍ର ସୁଭିଧା ନେଇପାରୁନାହାନ୍ତି। ଜଣେ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ନାଗରିକ ଭାବେ ଆମ ଆଖପାଖରେ ଥିବା କୌଣସି ଗରିବ କିମ୍ବା ଅନାଥ ଶିଶୁ ଯଦି ସ୍କୁଲ ଯାଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ସ୍କୁଲରେ ନାମଲେଖାଇବା ପାଇଁ ସହାୟତା କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
"ଶିକ୍ଷିତ ଶିଶୁ, ସମୃଦ୍ଧ ଭାରତ"। ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର ଆଇନ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଶୁର ଭବିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିବାର ଆଇନଗତ ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି।
ଓଡ଼ିଶାର ଏଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଆଇନ, ମୌଳିକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାର ଏବଂ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସରକାରୀ ଗାଇଡ୍ଲାଇନ୍ ବିଷୟରେ ଓଡ଼ିଆରେ ନିୟମିତ ଏବଂ ସଠିକ୍ ସୂଚନା ପାଇଁ ଆମ ୱେବସାଇଟ୍ OdiaLaw.in କୁ ସବୁବେଳେ ଭିଜିଟ୍ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆମ ଫେସବୁକ୍ ପେଜ୍ "ଆମ ଆଇନ ଆମ ଅଧିକାର" କୁ ଲାଇକ୍ ଓ ସେୟାର୍ ନିଶ୍ଚୟ କରନ୍ତୁ।
